Een goed Utrechts bestuur
Heb je ooit het gevoel gehad dat het stadskantoor een wereld op zich is? Met een eigen taal, eigen regels, en ver weg van jouw straat en jouw leven. Dat gevoel is geen toeval. Het is het resultaat van een kloof die is gegroeid tussen Utrechters en ons bestuur. Een kloof van onbegrip, van plannen die over je heen worden uitgerold, en van het gevoel dat je niet écht wordt gehoord.
Wij geloven dat het tijd is om die kloof te dichten. Niet met nog meer rapporten, maar met een fundamenteel andere houding. Een bestuur is er niet om de stad te 'runnen', maar om de stad te dienen. Een partner die naast je staat, niet tegenover je. Die durft te zeggen: ‘dit weten we nog niet’, of ‘hier hebben we een fout gemaakt’. Een overheid die je kunt vertrouwen, omdat ze voorspelbaar, eerlijk en bovenal menselijk is.
Een open en betrouwbaar bestuur is voor ons geen doel op zich. Het is de enige manier om het vertrouwen te herstellen en samen te werken aan de toekomst van onze stad.
Want de stad, die is niet van de gemeente. De stad is van ons allemaal.
Samen stad maken, maar dan echt
Meepraten over je eigen straat of wijk is een democratisch recht. Toch voelt participatie voor veel Utrechters als een schijnvertoning, zoals we zagen bij de Weerdsingel en de Omgevingsvisie Overvecht. Bewoners investeren hun tijd en energie, om er vervolgens achter te komen dat de belangrijkste beslissingen zonder hen worden genomen. Dat is frustrerend en ondermijnt het vertrouwen. Wij kiezen voor een einde aan participatie voor de bühne. Onze aanpak is gebaseerd op radicale eerlijkheid: we maken vooraf glasheldere afspraken over waar je invloed op hebt en leggen die invloed ook vast.
We maken vooraf harde afspraken over de invloed van bewoners. Geen vage beloftes meer. Bij nieuwe projecten reserveren we een vast deel van de ruimte, het budget of het programma expliciet voor de wensen van de buurt. Over dat deel krijgen bewoners het laatste woord.
We organiseren elke twee jaar een burgerberaad. Een gelote groep Utrechters die de gemeente adviseert over grote thema’s is een bewezen succes. Om te zorgen dat dit een vast onderdeel wordt van onze democratie, en niet afhankelijk is van de politieke wil van het moment, leggen we het burgerberaad vast in een gemeentelijke verordening.
Elke buurt krijgt een eigen buurtbudget om zelf over te beslissen. We breiden het Initiatievenfonds uit tot een volwaardig buurtbudget van circa €35.000 per buurt. Hiermee kunnen bewoners zelf, zonder tussenkomst van de gemeente, beslissen welke projecten ze willen realiseren om hun eigen leefomgeving te verbeteren.
We evalueren en verbeteren het bestaande beleid ‘Samen Stad Maken’. De goede intenties van dit beleid moeten zich in de praktijk bewijzen. Een belangrijk ijkpunt voor ons is of ambtenaren daadwerkelijk vaker en beter de wijken in gaan om samen met bewoners en ondernemers tot oplossingen te komen.
De Omgevingsvisie Overvecht maken we opnieuw. Dit is namelijk een voorbeeld van hoe participatie echt mis kan gaan. Bewoners, bedrijven, en zelfs woningbouwcorporaties zijn het oneens met wat er in de visie staat. Plannen hebben geen draagvlak of zijn zelfs bijna onmogelijk. We beginnen opnieuw, en dan echt samen met de wijk.
Digitale Zaken serieus aanpakken
Digitalisering is niet zomaar een technische upgrade: het verandert fundamenteel hoe de stad werkt en hoe de gemeente met jou omgaat. Volt is een Wij omarmen de kansen die dit biedt, maar zijn tegelijkertijd waakzaam. We gaan niet klakkeloos mee in elke trend, maar maken bewuste keuzes. Voor ons is technologie een middel om de stad beter, transparanter en veiliger te maken, waarbij de belangen van de Utrechter altijd voorop staan.
We stellen een Wethouder Digitale Zaken aan die de regie neemt. Digitale vernieuwing is te belangrijk om er ‘bij’ te doen. Een aparte wethouder zorgt voor een heldere strategie, beschermt onze stad tegen cyberaanvallen en zorgt dat we de digitale ontwikkelingen inzetten in het belang van onze inwoners.
Jouw gegevens horen niet thuis bij Amerikaanse techbedrijven. We zetten ons, samen met andere Europese steden, in voor de ontwikkeling van een veilige, Europese clouddienst. Zodra die beschikbaar is, stappen we over. Zo beschermen we de privacy van Utrechters en vergroten we onze digitale soevereiniteit. We kijken daarvoor naar Luxemburg, dat hierin voorop loopt.
We kiezen voor transparantie met open source software en open data. Software die door de gemeente wordt ontwikkeld, moet voor iedereen inzichtelijk zijn. Gemeentelijke data maken we, waar dat veilig en verantwoord kan, openbaar beschikbaar. Dit vergroot de controle en stimuleert innovatie.
We maken slim en verantwoord gebruik van Artificiële Intelligentie (AI). We investeren in de mogelijkheden van AI om onze dienstverlening te verbeteren. Tegelijkertijd zorgen we dat alle ambtenaren die met AI werken, getraind zijn in de ethische en maatschappelijke kanten ervan, zodat de inzet altijd eerlijk en transparant is.
We versterken het algoritmeregister voor maximale transparantie. Als de gemeente een algoritme gebruikt om een beslissing te nemen die jou raakt, moet je precies kunnen zien hoe dat werkt. We zorgen dat het register wordt aangevuld met heldere, technische informatie over de werking van elk algoritme.
De bibliotheek zorgt dat iedereen meekomt. In de bieb worden veel cursussen gegeven en hulp geboden aan Utrechters die digitale technologie nog lastig vinden. Dat is erg belangrijk, en we zorgen ervoor dat dit een belangrijk onderdeel blijft van de taak van de bieb.
We werken samen met andere gemeenten. Apps of code zijn vaak in meerdere gemeenten te gebruiken en we hoeven niet allemaal het wiel uit te vinden. Zo maken we het ook makkelijker om open source oplossingen te ontwikkelen en te gebruiken.
Een open en effectief bestuur
Het Stadskantoor mag geen ivoren toren zijn. De pijnlijke ervaringen van de standplaatshouders en de ondernemers aan de Amsterdamsestraatweg laten zien hoe het mis kan gaan. Wij willen een gemeente die vaker het kantoor uitkomt en naast de Utrechters staat. Een organisatie die begrijpelijke taal spreekt, transparant is over haar keuzes en die elke beslissing neemt met het oog op de toekomst.
We introduceren de generatietoets voor alle belangrijke beslissingen. We hebben de stad te leen van de volgende generaties. Daarom stellen we bij elk groot voorstel de vraag: wat betekent dit voor de Utrechters van de toekomst? Zo borgen we dat onze keuzes de kansen van onze kinderen niet verkleinen.
De verplichte uitvoeringstoets wordt scherp in de gaten gehouden. Dankzij Volt moet de gemeente bij elk plan checken of het in de praktijk wel haalbaar is. We monitoren scherp of dit het gewenste effect heeft en scherpen de toets aan waar nodig.
We spreken en schrijven duidelijke taal die iedereen begrijpt. In brieven en op de website van de gemeente gebruiken we heldere, eenvoudige taal. Met een simpele QR-code in een brief zorgen we bovendien dat de inhoud makkelijk te vertalen is voor Utrechters die geen Nederlands spreken.
We maken het bestuur volledig transparant. De agenda’s van de burgemeester, wethouders en topambtenaren worden grotendeels openbaar gemaakt. Daarnaast blijven we ons inzetten voor een lokaal lobbyregister om precies te kunnen zien wie er invloed uitoefent op het beleid.
We pakken het hoge ziekteverzuim onder ambtenaren aan. We steunen het huidige beleid van de gemeente om in te zetten op preventie en te werken met specifieke inzetspecialisten. We willen binnen twee jaar concrete resultaten van dit beleid zien, zodat het verzuimpercentage onder het landelijk gemiddelde van 5,6% komt.
We investeren in de kennis en duurzame inzetbaarheid van ambtenaren. Toekomstige vaardigheden en ambities van ambtenaren worden gematcht met de behoefte van de stad. Hiermee behouden we kennis en kunde voor de stad, en zorgen we dat we minder afhankelijk zijn van externe inhuur.
We bouwen aan één gemeente, geen verzameling van losse eilandjes. Daarom kiezen we voor een krachtige, centrale leiding die knopen kan doorhakken voor het hele Stadskantoor. Grip op de financiën is daarbij cruciaal. Door centraal te sturen op het geld, zorgen we dat alle afdelingen samenwerken aan dezelfde doelen. Dat is efficiënter en duidelijker voor iedereen.
Veiligheid door verbinding en preventie
Een veilig Utrecht is voor ons een stad waar iedereen zich vrij en zeker voelt, op straat en achter de voordeur. Veiligheid is meer dan alleen handhaving en straf; het begint bij preventie, zorg en verbinding. Wij kiezen voor een slimme balans: duidelijke grenzen stellen waar het nodig is, en tegelijkertijd perspectief bieden aan wie dat nodig heeft. Zo bouwen we aan een stad die niet alleen veilig is, maar ook veilig voelt.
Investeren in preventie is investeren in de toekomst. Voordat we met handhavers ingrijpen, zetten we alles op alles om overlast te voorkomen. Investeren in jongerenwerk, sportclubs en buurtcentra is voor ons geen kostenpost, maar de meest effectieve manier om de stad op lange termijn veiliger te maken. We investeren daarom ook in samenwerking met informele partners. Hierop bezuinigen is onbespreekbaar.
Mensen in een psychische crisis hebben zorg nodig, geen handboeien. We pleiten voor de komst van een ‘psycholance’: een speciale, prikkelarme ambulance met een zorgteam. Zo zorgen we dat mensen die verward of overspannen zijn de juiste hulp krijgen en we voorkomen onnodige escalatie.
We bereiden onze stad voor op de crises van morgen. Of het nu gaat om een grootschalige stroomstoring, een cyberaanval of een andere calamiteit: we moeten voorbereid zijn. We zorgen voor concrete en actuele noodplannen en investeren in de weerbaarheid van Utrechters, zodat de stad blijft werken en je weet wat je moet doen als het ondenkbare gebeurt.
We staan pal achter het recht om te demonstreren. Het demonstratierecht is een fundament van onze democratie. De inzet van de gemeente is er altijd op gericht om dit recht veilig te faciliteren, voor iedereen. We veroordelen geweld bij demonstraties, van wie het ook komt.
We gaan door met de succesvolle aanpak van straatintimidatie. We blijven investeren in wat werkt om straatintimidatie en geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Bij het ontwerp van de openbare ruimte is sociale veiligheid een vast onderdeel van de checklist.
Het vuurwerkverbod met oud en nieuw blijft van kracht. De komende jaren onderzoeken we hoe we daar ook meer op kunnen gaan handhaven.
Het aantal camera’s groeit mee met de stad. We blijven wel, vanuit het belang van privacy, terughoudend met waar we ze precies ophangen. Per situatie beoordelen we of een camera meerwaarde heeft om overlast en criminaliteit tegen te gaan.
We hebben meer zichtbare en flexibele handhaving nodig op straat. Boa’s moeten kunnen worden ingezet waar en wanneer ze het hardst nodig zijn. We maken de budgetten flexibeler, zodat we sneller kunnen inspelen op overlast, bijvoorbeeld in het uitgaansleven of in specifieke wijken.
De digitale meldplicht voor mensen met een stadionverbod blijft van kracht. Dit is een effectief middel om voetbalgerelateerd geweld buiten de stadions te voorkomen, en daar houden we aan vast.
We zijn terughoudend met de inzet van steeds verdergaande handhavingsbevoegdheden. Landelijke wetgeving geeft burgemeesters steeds meer bijzondere bevoegdheden. In Utrecht kiezen we er bewust voor om hier terughoudend en zorgvuldig mee om te gaan.
Eerlijk en verantwoord met geld
Net als veel andere gemeenten staat Utrecht er financieel niet goed voor. We hebben extra taken gekregen van het Rijk, zoals jeugdzorg en asielopvang, maar Den Haag weigert daarvoor de rekening te betalen. Daarbovenop heeft het vorige stadsbestuur de financiële reserves van de stad bijna opgemaakt in de race voor supersnelle groei. Dit programma staat vol ambities, en we zijn eerlijk: die kunnen we niet allemaal tegelijk betalen. Maar dat is voor ons geen reden om de lat lager te leggen. Het betekent wél dat we keuzes moeten maken, uiterst zorgvuldig omgaan met elke euro belastinggeld en het geld netjes achterlaten voor het volgende bestuur.
We blijven in Den Haag vechten voor een eerlijk gemeentefonds. De belangrijkste oorzaak van onze financiële problemen ligt bij het Rijk. We blijven ons, samen met andere gemeenten, verzetten tegen de kaalslag en eisen dat we het geld krijgen dat nodig is om onze wettelijke taken uit te voeren.
We besparen geld door te kiezen voor verstandige, in plaats van maximale groei. De supersnelle groei van de stad was niet alleen slecht voor de kwaliteit van onze wijken, het was ook erg duur. Door het groeitempo te vertragen, hoeven we minder te investeren in dure nieuwe infrastructuur. Het geld dat we hiermee besparen, zetten we in voor de andere ambities in dit programma.
We besparen geld door te stoppen met prestigeprojecten. Geld geven we uit aan dingen die echt wat doen voor de stad, niet voor projecten die vooral goed werken op papier. We denken daarbij bijvoorbeeld aan de asfaltering van de Weerdsingel, Natuurpark Zuilen, en de Antonius Matthaeuslaan in een fietsstraat veranderen.
Lokale belastingen verhogen is een laatste redmiddel. Mocht het Rijk ons in de kou laten staan, dan staan we voor een moeilijke keuze. Om te voorkomen dat we moeten bezuinigen op essentiële voorzieningen, is het verhogen van de lokale belastingen een optie die we niet uitsluiten.
We verlagen de leges voor evenementenvergunning. In het stuk over evenementen vertellen we in meer detail hoe we dat gaan doen.
De opbrengst van de hondenbelasting gaat naar hondenvoorzieningen. We zorgen dat het geld dat hondenbezitters betalen, ook daadwerkelijk wordt gebruikt om hun leefomgeving te verbeteren, met de aanleg en het onderhoud van hondentoiletten en losloopgebieden.
We besparen door slimme inkoop. De inkoopkracht van de gemeente en buurgemeenten worden gebundeld. Hierdoor kunnen we de onderhandelingspositie van de gemeente verbeteren en besparingen realiseren.