Europa, kijk eens wat Canada ons te bieden heeft in de nieuwe wereldorde
Na een staande ovatie voor de Canadese premier Mark Carney in het Europees Parlement in Straatsburg bezegelde Ursula von der Leyen de langeafstandsrelatie met een ‘geassocieerd lidmaatschap van de Europese Unie’. Wat deze liefdesverklaring precies betekent, is nog onbekend: de vorm bestaat niet en moet nog worden ingevuld. Samen met Canada kunnen we een krachtiger antwoord bieden op de veranderende wereldorde en onze vrijheid, solidariteit en welvaart waarborgen.
Macht van machtelozen
Volgens Carney waait er een ‘woeste storm’ door de wereld. Die wordt veroorzaakt door klimaatverandering, de erosie van democratische normen, het gebruik van handel als wapen en het uithollen van multilaterale instituties als de VN. Kwetsbaarheden worden door grootmachten uitgebuit. Daarnaast verspreidt big tech desinformatie en streeft het naar soevereiniteit en controle van data.
Waar Carney moedig weerstand biedt tegen de capriolen van Trump en een visie voor een nieuwe wereldorde ontwikkelt, worstelt Europa in deze woeste storm tot nog toe vooral met zichzelf. Onze kracht wordt continu op de proef gesteld. Europese leiders kunnen zich geen toekomst voorstellen zonder de Verenigde Staten, waardoor het gevoel ontstaat dat wij onze eigen toekomst niet kunnen vormgeven. Dat zagen we in de ‘zomer van vernedering’, waarin de EU de Amerikaanse tarieven lijdzaam aanvaardde.
Die machteloosheid komt niet voort uit onkunde of onvermogen, maar uit angst. Donald Trump, Vladimir Putin, Xi Jinping en de tech-oligarchen kunnen hun gang gaan door onze angst. Europese leiders zien zelf niet in hoe machtig we (kunnen) zijn. Zoals de oude wijsheid stelt: angst is een slechte raadgever. In het midden van de grote depressie zei de Amerikaanse president Franklin Roosevelt al: ‘Het enige waar we bang voor moeten zijn, is de angst zelf!’
Met deze nieuwe samenwerking kunnen we bouwen aan een alliantie die zo sterk is dat niemand ons keuzes kan opleggen. Macht voor de machtelozen, zodat we niet meer in angst hoeven te leven.
Eindeloze mogelijkheden
Canada en Europa delen dezelfde wortels. De rechtsstaat, mensenrechten, solidariteit en democratie vormen het fundament van beide samenlevingen. De basis voor de samenwerking staat er bovendien al. Door het vrijhandelsverdrag Ceta is onze goederenhandel in minder dan tien jaar tijd met 75% gegroeid. Canada is bovendien het enige niet-EU-land dat onderdeel is van Safe, het grote Europese defensiefinancieringsprogramma waarmee we samen militaire capaciteiten inkopen.
De potentie is nog veel groter. Canada heeft kritieke mineralen, brandstoffen en groene waterstof, die wij niet hebben. Ook op het gebied van de defensie-industrie, het aan banden leggen van big tech en het gezamenlijk reageren op tarieven is samenwerking logisch. Daarnaast liggen er kansen in AI, quantumtechnologie, cyberveiligheid, batterijen, wetenschap en veiligheid in het poolgebied. De lijst is eindeloos.
Een van de eerste stappen zou Canadese deelname aan het Europese uitwisselingsprogramma Erasmus kunnen zijn, zodat jongeren aan twee kanten van de Atlantische Oceaan makkelijker kunnen studeren. Daarnaast moeten Canadese parlementsleden en ambtenaren, zonder stemrecht, kunnen meedraaien in de Europese instellingen. Zo versterken we de transatlantische verbinding en injecteren we wat broodnodige Canadese moed in de Europese politiek.
Dit nieuwe lidmaatschap kan een blauwdruk vormen voor samenwerking tussen democratische landen die in vrijheid willen leven. Door middelen, mensen en ideeën te bundelen, kunnen we onszelf beschermen en bouwen aan een schone digitale economie die kosten verlaagt en inkomsten vergroot, met solidariteit en waardigheid voor de medemens.
Een meerderheid van de Europese bevolking wil een meer verenigd Europa. Een meerderheid van de Canadezen wil nauwe samenwerking met Europa. In de toekomst kan een ‘Verenigde Staten van Europa’ misschien de kern vormen van een grotere unie met democratieën die ‘geassocieerd lid’ zijn. Landen als het Verenigd Koninkrijk, Australië, Nieuw-Zeeland, Japan, Zuid-Korea en Taiwan zouden zich daarbij kunnen aansluiten. Niet gebaseerd op geografische invloedssferen, maar op waarden.
Die unie kan zich verzetten tegen het imperialisme van Rusland, China en Amerika en zich gelijkwaardig tot hen verhouden. Een blok met een eigen visie voor de wereld dat internationaal recht en mensenrechten in ere kan houden.
Keuzes beschermen
Zoals Carney zei kan deze alliantie tussen Canada en de EU een baken vormen voor andere democratieën. Niet gedefinieerd door waar we ons tegen verzetten, maar door waar we voor staan: vrijheid, solidariteit, welvaart en duurzaamheid. Niet om andere landen te overheersen, maar om de keuzes te beschermen van iedereen die zich vrijwillig aansluit, waar ze ook leven.
Direct na de liefdesverklaring kwamen er dreigementen uit het Witte Huis. Trump voelt de potentie van deze samenwerking goed aan: een alliantie van middle powers is slecht nieuws voor autocraten. Hij hoopt dat wij weer terugkrabbelen uit angst hem boos te maken. Dat wordt de echte test. Ontdekt de EU, gesterkt door de Canadese liefdesverklaring, nu eindelijk de macht van de machtelozen?
Uit het FInancieel Dagblad (21-09-2026)