Geen doorschuifpolitiek, maar vooruitkijken
Dinsdag 6 oktober, tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer, heb ik namens Volt aandacht gevraagd voor de grote keuzes waar Nederland voor staat: van AI en klimaat tot wonen, Europa en de democratische rechtsstaat, maar bovenal ging het over de vraag hoe we Nederland bestuurbaar en toekomstbestendig willen houden. Op dit moment is er een bijzondere situatie, want het kabinet heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer en ook niet in de Tweede Kamer.
Daarom hebben Volt en PRO samen het kabinet een uitgestoken hand aangeboden. Samen kunnen we zorgen voor een stabiele meerderheid voor de begroting en het belastingplan van 2027 in de Eerste Kamer.
AI moet mensen dienen, daarom moeten we kinderrechten beschermen
De ontwikkelingen van AI gaan razendsnel en veranderen onze economie, samenleving en veiligheid. Toch krijgt AI in de Eerste Kamer nog te weinig aandacht en wordt het vaak beschouwd als een abstract begrip. Want AI verandert de wereldwijde verhoudingen op het gebied van economische macht, militaire slagkracht en ideologische invloed. Wie beschikt over de meest geavanceerde AI-systemen, krijgt steeds meer invloed op de standaarden en spelregels van de toekomst. Daarom moeten we investeren in kennis, talent en innovatie. En we moeten ervoor zorgen dat Europa niet afhankelijk wordt van ontwikkelingen uit andere delen van de wereld. Daarom heb ik tijdens het debat gepleit dat Nederland binnen Europa een voortrekkersrol pakt op het gebied van AI. We lopen achter, maar het is nog niet te laat om in actie te komen.
Tegelijkertijd is er een belangrijke kanttekening. AI raakt niet alleen onze economie en geopolitieke positie, maar raakt ook indirect onze veiligheid en daarmee onze democratie. Technologie moet er zijn om mensen te helpen, niet om mensen te controleren, te manipuleren of tegenover elkaar te zetten. We zien inmiddels dat kunstmatige intelligentie bestaande vormen van discriminatie kan versterken, desinformatie kan verspreiden en invloed kan hebben op de keuzes die mensen maken. Daarom is het belangrijk om goed na te denken over de samenleving waarin we deze technologie een plek geven. Daarbij mogen we kinderen niet uit het oog verliezen. Zij groeien op in een samenleving waarin de digitale spelregels nog volop worden geschreven. Daarom ben ik blij dat de Minister-President heeft toegezegd aan ons dat bij wetgeving over AI structureel gekeken zal worden naar de gevolgen voor kinderrechten, door gebruik te maken van een kinderrechtentoets..
Meer woningen door het stikstofslot duurzaam te doorbreken
Ik heb ook de onderwerpen wonen en klimaat als één onderwerp aangepakt. Dat heb ik bewust gedaan, want deze twee zaken worden vaak als apart gezien, terwijl ze eigenlijk sterk met elkaar samenhangen. Klimaat gaat niet alleen om CO₂-uitstoot. Het gaat ook om droge voeten, een comfortabele temperatuur en genoeg ruimte voor natuur en biodiversiteit. En wonen gaat niet alleen om een dak boven je hoofd. Het gaat ook om een betaalbare energierekening, toegang tot het energienet en een gezonde leefomgeving. Maar ook dat iedereen een woning heeft, want daar schuurt het. Door het stikstofslot kan er onvoldoende worden gebouwd.
Daarom is het heel belangrijk om zo snel mogelijk van het stikstofslot af te gaan, maar dat moet niet met trucjes voor de korte termijn, maar door echt te investeren in natuurherstel. Natuurherstel is essentieel om aan onze Europese verplichtingen te voldoen en om juridisch houdbare vergunningen mogelijk te maken. Als we daar niet genoeg in investeren, lopen we het risico dat Nederland opnieuw vastloopt. Ik heb in het debat daarom ook aangegeven dat wij in de Eerste Kamer heel goed naar de stikstofwetten zullen kijken en focussen op de juridische houdbaarheid daarvan.
Nederland moet meer ambitie tonen in de EU
Als Volt kunnen we natuurlijk niet praten over de grote uitdagingen van Nederland zonder Europa te noemen. Ik vind namelijk dat de Europese ambities van dit kabinet te beperkt zijn. Veel van de problemen die we tegenwoordig hebben, kunnen we echt niet alleen oplossen. Dat geldt voor het klimaat, voor kunstmatige intelligentie, maar ook voor onze economie, onze veiligheid en onze energievoorziening. Europa moet sterker en zelfstandiger worden. Dat vraagt niet alleen mooie woorden, maar ook de wil om daarin te investeren.
Helaas pleit het kabinet voor een kleinere Europese begroting, waardoor het moeilijker wordt om gezamenlijk Europese doelen te bereiken. Juist nu is het nodig dat het kabinet duidelijk kiest voor een sterker Europa en daar ook in investeert.Want als we verwachten dat Europa steeds meer voor ons regelt, moeten we als Nederland ook bereid zijn om bij te dragen aan een sterker Europa.
Een sterkere democratische rechtsstaat
Tot slot heb ik aandacht gevraagd voor de democratische rechtsstaat. Die dient gerespecteerd te worden, maar staat onder druk. Het respecteren van de democratische rechtsstaat betekent onder andere dat adviezen van instituties als de Raad van State niet worden behandeld als een mening. Dat grondrechten daadwerkelijk het uitgangspunt vormen bij wetgeving. En heb ik duidelijk gemaakt dat het verbod op discriminatie niet alleen mooi in artikel 1 van onze Grondwet staat, maar ook bepalend is voor de keuzes die wij hier maken.
Voor de zomer rondde de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme haar werkzaamheden af en bracht zij verschillende adviezen uit aan het kabinet. Inmiddels zijn we maanden verder. Ondertussen zien we dat de LHBTIQ+-acceptatie afneemt, dat steeds meer mensen begrip hebben voor een man die zijn vrouw slaat,dat Roma, Sinti en Reizigers nog altijd gediscrimineerd worden door de overheid en afgelopen week werd duidelijk dat het UWV burgers discrimineert op basis van migratieachtergrond en gender. Dit is slechts een beperkte opsomming van de vormen van discriminatie waar mensen in Nederland mee te maken hebben. Daarom heb ik gevraagd wanneer het kabinet met een reactie op de adviezen van de Staatscommissie komt en hoe het ervoor gaat zorgen dat discriminatie en racisme structureel worden aangepakt, met een duurzaam en goed gefinancierd stelsel.
De uitgestoken hand
Volt en PRO hebben het kabinet de hand gereikt om samen te werken aan de begroting en het belastingplan voor 2027. Niet omdat we het over alles eens zijn met het kabinet, maar omdat we verantwoordelijkheid willen nemen en Nederland en Europa vooruit willen helpen. Daarmee ligt er een duidelijke keuze voor het kabinet. Het kan kiezen voor samenwerking en een stabiele meerderheid, met steun in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Of het kan ervoor kiezen om bij ieder voorstel opnieuw op zoek te gaan naar een meerderheid en daarmee de grote keuze voor Nederland weer niet maakt en doorgaat met doorschuifpolitiek.
Wat mij betreft is de keuze helder: pak de uitgestoken hand en kies voor goed bestuur en vooruitgang!