Europa moet sancties tegen VS voorbereiden nu invasie Groenland dreigt

Trump heeft de mond vol over nationale veiligheid en kritieke grondstoffen in Groenland, maar deze argumenten zijn niet rationeel. De VS heeft op dit moment al een militaire basis in het noorden van Groenland, de Pituffik Space Base. In het verleden had de VS zelfs veel meer militaire bases in Groenland, en ze mogen die opnieuw neerzetten als zij dit willen. Er is dus geen militaire noodzaak om Groenland te annexeren. Ten tweede kan de VS al toegang tot deze aardmetalen krijgen door zaken te doen met Groenland. Groenland is 'open for business' en volledig bereid deze grondstoffen te (laten) mijnen en te verhandelen. Dit gaat dus niet over veiligheid of toegang tot metalen, maar om imperialisme.

Vorig jaar in april reisde ik naar Groenland met een delegatie van het Europees Parlement. Mijn bezoek volgde na de eerste dreigementen van Trump over 'annexatie van Groenland'. Militair ingrijpen sloot hij niet uit. 'Ik ben bang,' zei de Groenlandse man naast me in het vliegtuig. Andere Groenlanders die ik sprak waren naast bang ook beledigd, omdat Donald Trump Jr. tijdens een bezoek op straat aan willekeurige mensen geld aanbood om MAGA-petjes op te zetten. De hechte eilandgemeenschap vond dit respectloos: 'Greenland is open for business, but not for sale.'

Lakmoesproef voor Europa

Uit onderzoek blijkt dat 85 procent van de Groenlanders tegen een aansluiting van Groenland bij de VS is. Groenland is een semi-autonoom gebied van Denemarken en kan onafhankelijk worden als een meerderheid van de Groenlanders dit wil. De partijen die pleiten voor het langzaam steeds onafhankelijker worden van Denemarken hebben vorig jaar de verkiezingen gewonnen. De premier van Groenland, Jens-Frederik Nielsen, sprak in oktober het Europees Parlement toe. Hij bedankte de EU voor de betrouwbaarheid, steun en samenwerking die zo'n positieve invloed op hun samenleving heeft.

Groenland is de lakmoesproef of Europa haar eigen belangen en burgers kan verdedigen. De EU heeft een eigen 'artikel 5', net als de NAVO, dat lidstaten verplicht elkaar bij te staan bij een aanval: het zogenaamde artikel 42.7. Deze is ook van toepassing op territorium van lidstaten dat niet direct onderdeel is van de EU, zoals Groenland. Voor het eerst komt de veiligheidsdreiging niet van buiten, maar van binnen onze NAVO-bondgenoten. Dat terwijl Denemarken één van de meest trouwe bondgenoten van de VS was. Deense soldaten hebben het hoogste offer gebracht in de oorlogen in Irak en Afghanistan. Een Amerikaanse aanval op Groenland zou definitief het einde betekenen van de trans-Atlantische alliantie, de NAVO en de EU zoals we die kennen.

Dit is een kantelpunt voor Europa en plaatst ons voor een enorm dilemma. Wat doen we als de VS Groenland willen aanvallen en inlijven? En nog belangrijker: hoe zetten we onze Europese kracht in om ervoor te zorgen dat we dit scenario voorkomen? We laten het gebeuren of we trekken een duidelijke streep in het zand. Daarom moet Europa, naast de diplomatieke inspanningen om dit te voorkomen, ook stevige maatregelen durven te nemen.

Het eerste is onze afhankelijkheid van de VS razendsnel verkleinen. De vernederende vleierij bij 'daddy' Trump komt doordat Europese leiders zich realiseren dat we op het gebied van defensie, technologie en energie afhankelijk zijn van Amerika. Die vleierij heeft ons wat tijd opgeleverd, maar die wordt onvoldoende benut. We moeten op gebied van defensie veel meer tempo maken. Daarnaast moet de technologische afhankelijkheid verkleind worden door nu af te spreken dat binnen een paar jaar alle Europese overheden alleen nog maar Europese cloud services en software mogen gebruiken. Veel Europese leiders geloven nog dat de VS na de mid-terms van november dit jaar of na de presidentsverkiezingen van 2028 terug zal keren naar de oude relaties. Maar zelfs als die verkiezingen eerlijk plaatsvinden, is de relatie onherstelbaar beschadigd. Het geslijm richting Trump geeft ons tijd, maar geeft Trump ook de ruimte om onverstoord verder te gaan.

Sancties

Daarom is het tweede dat we moeten doen onze kracht inzetten. We staan op sterkere economische voet dan we ons vaak realiseren. Europa heeft een gigantische afzetmarkt en de Amerikaanse economie heeft die nodig. Er moet een Europees sanctiepakket klaarliggen indien Amerika een poging doet om Groenland te annexeren. De kosten die de VS betaalt voor het innemen van Groenland, moeten hoger zijn dan de potentiële baten. Daarvoor moeten we wel bereid zijn om eerst een keer hard terug te slaan. In tegenstelling tot het dictatoriale Rusland is de Amerikaanse samenleving en politiek wél gevoelig voor economische effecten.

Het derde is nóg fundamenteler: de Europese Unie hervormen tot de Verenigde Staten van Europa. Met een democratisch gekozen regering en één buitenland- en veiligheidsbeleid. Alleen zo'n macht kan ons, Europeanen, beschermen tegen de grillen van de wereldorde van de 21ste eeuw. Dit zijn gigantische, dure en moeilijke opgaven, maar ze zijn noodzakelijk. De prijs die we zullen betalen voor niks doen zal nog veel groter zijn.

Beluister de aflevering van 'Boekestijn en de Wijk' met Reinier van Lanschot hier op BNR.